دکتر گودرزی: آیندهپژوهی بدون علوم انسانی، دستگاه محاسباتیِ فاقد منطق است
رئیس مرکز آمار ایران در همایش ملی «آیندهپژوهی و علوم انسانی؛ گامی به‌سوی توسعه و تعالی ایران» با تأکید بر ضرورت پیوند میان آیندهپژوهی و علوم انسانی گفت: آیندهپژوهی بدون علوم انسانی، مانند یک دستگاه محاسباتی است که منطق ندارد و نمی‌تواند برای آینده، نسخه‌ها و سناریوهای کارآمد ارائه کند.
به گزارش روابط عمومی دانشگاه طلوع مهر، دکتر غلامرضا گودرزی در این همایش با اشاره به روند شکل‌گیری و توسعه آیندهپژوهی در کشور، بر ضرورت شناخت صحیح این دانش، توجه به مبانی ارزشی آن و پیوند آن با علوم انسانی قرآنپایه تأکید کرد و آیندهپژوهی را ابزاری برای عبور از انفعال و طراحی فعالانه آینده دانست.
آیندهپژوهی؛ دانشی که باید افق‌های کمتر دیده‌شده را ببیند
رئیس مرکز آمار ایران با اشاره به تجربه سال‌های گذشته در شکل‌گیری و توسعه رشته آیندهپژوهی اظهار کرد: بیش از دو دهه پیش، زمانی که بحث راه‌اندازی آیندهپژوهی مطرح بود، یکی از پرسش‌های جدی این بود که آیا اساساً آیندهپژوهی با علوم انسانی ارتباط دارد یا خیر؛ امروز برگزاری همایشی با موضوع «آیندهپژوهی و علوم انسانی» نشان می‌دهد این دغدغه مسیر خود را طی کرده است.
وی دانشگاه طلوع مهر را از دانشگاه‌های پیشرو در حوزه آیندهپژوهی دانست و افزود: آیندهپژوهی در شهر مقدس قم نیز مسیر قابل توجهی را طی کرده و امروز شاهد آن هستیم که این حوزه در فضای علمی قم جایگاه جدیتری پیدا کرده است.
دکتر گودرزی با تأکید بر ضرورت شناخت دقیق مفهوم آیندهپژوهی تصریح کرد: صرف اینکه درباره آینده مطالعه کنیم یا چند رویداد را پیشبینی کنیم، به معنای آیندهپژوهی نیست. آیندهپژوهی یعنی اندیشیدن به چیزهایی که دیگران به آن نمیاندیشند؛ یعنی افقی را ببینیم که کمتر مورد توجه قرار گرفته است.
وی ادامه داد: هر مطالع‌های درباره آینده، آیندهپژوهی نیست و نباید آیندهپژوهی را با پیشبینی رویدادها یکی دانست.
پیوند آیندهپژوهی و علوم انسانی؛ یک ضرورت علمی
استاد آیندهپژوهی دانشگاه امام صادق(ع) در ادامه با اشاره به تحولات مهم منطقه‌ای و جهانی گفت: حوادث مهمی که در سال‌های گذشته در جهان و منطقه رخ داده است، نشان می‌دهد که نمیتوان رویدادها را صرفاً به‌صورت منفرد مورد بررسی قرار داد و از روندها و پیامدهای بلندمدت آن‌ها غافل شد.
وی افزود: اگر آیندهپژوهی با علوم انسانی ترکیب نشود، آیندهپژوهی ناقص متولد شده است. حوادث پیرامون ما با سرعت در حال وقوع است و اگر نتوانیم آن‌ها را با عینک آیندهپژوهی و علوم انسانی تحلیل کنیم، از تحولات عقب خواهیم ماند و ممکن است در آینده امکان جبران برخی عقبماندگی‌ها دشوار شود.
گودرزی تأکید کرد: آیندهپژوهی باید بتواند نسبت میان روندها، انسان، ارزش‌ها، فرهنگ و تحولات اجتماعی را درک کند و صرفاً به محاسبه روندهای کمی محدود نشود.
آیندهپژوهی دانشی ارزشمدار است
وی با تأکید بر ارزشمدار بودن آیندهپژوهی اظهار کرد: امروز حتی بسیاری از آیندهپژوهان بزرگ نیز بر این موضوع تأکید دارند که آیندهپژوهی دانشی ارزشمدار است و نمیتوان ارزش‌ها را از آن حذف کرد.
دکتر گودرزی افزود: اگر قرار باشد آینده‌های مطلوب را طراحی کنیم، باید بدانیم مطلوبیت را بر چه مبنایی تعریف می‌کنیم. بنابراین نمیتوان نسبت به مبانی علوم انسانی و ارزش‌های حاکم بر جامعه بیتفاوت بود.
رئیس مرکز آمار ایران ادامه داد: آیندهپژوه باید هم آیندهپژوهی رایج را بهخوبی بشناسد و هم نسبت به مبانی علوم انسانی و اندیشه‌های قرآنی تسلط داشته باشد؛ زیرا در غیر این صورت ممکن است تحلیل‌ها و نسخه‌هایی که برای آینده ارائه می‌کند، بر اساس دستگاه فکری دیگران شکل گرفته باشد.
ضرورت شناخت آیندهپژوهی رایج در کنار علوم انسانی قرآنپایه
گودرزی با اشاره به آثار متفکرانی مانند آلوین تافلر خاطرنشان کرد: آیندهپژوهی رایج را باید بهخوبی مطالعه کرد و اندیشه‌های متفکران این حوزه را شناخت، اما در عین حال باید مبانی فکری آن‌ها را نیز مورد تحلیل قرار داد.
وی تصریح کرد: اگر علوم انسانی قرآنپایه را نشناسیم، ممکن است اندیشه‌های آیندهپژوهی را از دیگران بگیریم و سپس نسخ‌های را بر اساس همان دستگاه فکری تجویز کنیم. بنابراین باید هم آیندهپژوهی رایج را بشناسیم و هم به مبانی علوم انسانی و اندیشه‌های قرآنی مسلط باشیم تا بتوانیم آینده‌های مطلوب را بر اساس مبانی خود طراحی کنیم.
علوم انسانی؛ منطق محاسباتی دستگاه آیندهپژوهی
استاد تمام آیندهپژوهی دانشگاه امام صادق(ع) با اشاره به مفهوم «دستگاه محاسباتی» گفت: اگر آیندهپژوهی را یک دستگاه محاسباتی بدانیم، علوم انسانی منطق محاسباتی این دستگاه است.
وی ادامه داد: آیا میتوان دستگاه محاسباتی داشت که منطق نداشته باشد؟ چنین چیزی امکانپذیر نیست. اگر آیندهپژوهی قرار است سناریو و راهکار ارائه کند، باید منطق محاسباتی داشته باشد و این منطق در پیوند با علوم انسانی شکل می‌گیرد.
دکتر گودرزی با اشاره به گسترش استفاده از هوش مصنوعی در فعالیت‌های علمی اظهار کرد: امروز حتی با مواردی مواجه هستیم که پایاننامه با هوش مصنوعی نوشته و با هوش مصنوعی داوری می‌شود. اگر یک دستگاه محاسباتی را بدون منطق علوم انسانی بر فناوری‌هایی مانند هوش مصنوعی سوار کنیم، ممکن است خروجی تولید شود، اما الزاماً خروجی کارآمدی نخواهد بود.
ملتی که تصویر آینده خود را ندارد، تصویر دیگران را محقق می‌کند
وی با تأکید بر ضرورت داشتن تصویر مستقل از آینده گفت: فرد، جامعه و ملتی که تصویر و تصور مشخصی از آینده نداشته باشد، محکوم است تصویر دیگران را محقق کند.
رئیس مرکز آمار ایران افزود: اگر دستگاه محاسباتی ما منطق نداشته باشد، دیگران منطق خود را بر آن حاکم می‌کنند و در نهایت ممکن است نسخه‌ها و سناریوهایی ارائه کنیم که در زمین دیگران بازی می‌کند.
گودرزی، آیندهپژوهی متکی بر علوم انسانی قرآنپایه را زمینهساز حرکت از «فعال بودن» به «فوقفعال بودن» دانست و گفت: فعال بودن به معنای فعالیت در میدان موجود است، اما فوقفعال بودن یعنی بتوانیم میدان بازی را خودمان طراحی کنیم.
آیندهپژوهی باید به کاربرد و حل مسائل مردم برسد
وی در ادامه با تأکید بر ضرورت کاربردی شدن پژوهش‌ها اظهار کرد: هرچه پژوهشگر به یک مسئله علمی می‌رسد، باید برای رسیدن به آن مجاهدت کند و سپس تلاش کند یافته خود را برای حل مشکلات مردم به کار گیرد.
دکتر گودرزی تصریح کرد: آیندهپژوهی زمانی می‌تواند اثرگذار باشد که از سطح ایده و تحلیل عبور کند و به کار و کاربرد برسد؛ چراکه تولید دانش بدون تبدیل شدن به راهکار، نمی‌تواند پاسخگوی مسائل واقعی جامعه باشد.
«فوقفعال بودن»؛ نتیجه آیندهپژوهی قرآنپایه
رئیس مرکز آمار ایران با اشاره به مفهوم «فوقفعال بودن» خاطرنشان کرد: اگر آیندهپژوهی بر علوم انسانی قرآنپایه متکی باشد، می‌تواند این توانایی را ایجاد کند که به جای واکنش نشان دادن به میدان‌های طراحی‌شده توسط دیگران، در طراحی میدان آینده نقشآفرین باشیم.
وی افزود: شرط تحقق این ظرفیت آن است که آیندهپژوهی از سطح مباحث نظری عبور کند و به عمل، تصمیم‌سازی و حل مسائل واقعی کشور متصل شود.
دکتر گودرزی در بخش پایانی سخنان خود با اشاره به شرایط کشور گفت: امروز میان دو نوع هزینه قرار داریم؛ یا باید هزینه سرافرازی را بپردازیم که نیازمند مقاومت، تدبیر و تلاش است، یا گرفتار خطای محاسباتی شویم و هزینه سرافکندگی را بپردازیم.
وی افزود: هزینه سرافرازی ممکن است سنگین باشد، اما می‌تواند آینده روشنی را برای کشور رقم بزند؛ در مقابل، خطای محاسباتی می‌تواند هزینه‌های بسیار سنگینتری به دنبال داشته باشد.
رئیس مرکز آمار ایران در پایان با تأکید بر ضرورت همافزایی و تلاش برای حل مسائل کشور گفت: باید از شهدا کمک بخواهیم، خودمان نیز برای آینده کشور ایستادگی و تلاش کنیم و در کنار آن، تدبیر را جدی بگیریم تا بتوانیم آیندهای روشن برای ایران رقم بزنیم.
مشاهدهٔ خبر در منبع