مراقبت بلندمدت از سالمندان در تایلند: مدل مراقبت جامعه‌محور
اشاره: در نخستین بخش از پروندۀ گزارش‌های موضوعی مراقبت بلندمدت در کشورهای منطقه آسیا و اقیانوسیه که مجموعه‌ای حاوی تجربیات چند کشور و تحولات یک دهه گذشته در این کشورها در موضوع مراقبت بلندمدت (LTC) است که توسط اتحادیۀ بین‌المللی تأمین اجتماعی منتشر شده است، در این بخش تجربه‌ها و فعالیت‌های مرتبط با مراقبت بلندمدت از سالمندان در کشور تایلند معرفی می‌شود.
در حالی که بسیاری از کشورهای آسیایی با سرعت در حال پیر شدن هستند، تایلند یکی از نمونه‌های شاخص «پیری قبل از ثروتمند شدن» (Ageing before becoming rich) است. این کشور در سال ۲۰۲۱ رسماً به عنوان «جامعه سالمند» معرفی شد و پیش‌بینی می‌شود تا سال ۲۰۳۵ این روند رشد و شدت بیشتری بیابد.
به گزارش اداره کل روابط عمومی و امور بین‌الملل صندوق بازنشستگی کشوری، برخلاف ژاپن و کره جنوبی که با درآمد سرانه بالا به استقبال سالمندی رفتند، تایلند با محدودیت‌های مالی و نهادی قابل توجهی مواجه است. با این حال، این کشور توانسته است یکی از موفق‌ترین مدل‌های مراقبت بلندمدت (LTC) در منطقه آسیا و اقیانوسیه را با تکیه بر «مراقبت جامعه‌محور» و «داوطلبان سلامت روستایی» بنا کند.
تاریخچه و معماری مدل مراقبت بلندمدت تایلند
مدل مراقبت بلندمدت تایلند حاصل یک فرآیند تدریجی و مبتنی بر شواهد است. بر اساس گزارش‌های موجود، این برنامه پس از یک دهه کار شامل حمایت، مطالعات پژوهشی، برنامه‌های پایلوت و همکاری با آژانس همکاری‌های بین‌المللی ژاپن (JICA) طراحی شد. برنامه ملی «مراقبت بلندمدت جامعه‌محور» (Community-Based Long-Term Care) در سال ۲۰۱۶ رسماً آغاز شد.
مدل مرکز و پیرامون
مدل تایلند بر اساس معماری «مرکز و پیرامون» (Hub-and-Spoke) بنا شده است که در گزارش ISSA (۲۰۲۵) به عنوان مدل ترجیحی برای ارائه خدمات مراقبت بلندمدت در منطقه معرفی شده است:
- هاب (مرکز): بیمارستان جامع شهرستان. در این مرکز، یک مدیر مراقبت که معمولاً یک پرستار بیمارستان جامعه است مستقر است.
- اسپوک (پره‌های پیرامونی): خانه‌های بهداشت روستایی، مراکز مراقبت روزانه، گروه‌های داوطلب و آژانس‌های مراقبت خانگی.
فرآیند ارائه خدمت
بر اساس گزارش‌های سال‌های ۲۰۲۰ و ۲۰۲۵، فرآیند مراقبت در این مدل به شرح زیر است:
۱. غربالگری: سالمندان بالای ۶۰ سال در خانه‌های بهداشت غربالگری می‌شوند.
۲. ارزیابی نیاز: برای سالمندان واجد شرایط، یک مدیر مراقبت برنامه مراقبت فردی طراحی می‌کند.
۳. تخصیص مراقب: یک مراقب آموزش‌دیده به خانه فرد سالمند فرستاده می‌شود.
۴. ساعت مراقبت: بین ۲ تا ۸ ساعت در هفته، بسته به شدت نیاز.
۵. پایش: مدیر مراقبت به‌طور دوره‌ای وضعیت سالمند را بررسی و برنامه را به‌روز می‌کند.
بر اساس گزارش ISSA (۲۰۲۵) و همچنین گزارش تایلند در سال ۲۰۲۰، این طرح که در سال ۲۰۱۶ با ۱۰۰هزار سالمند در هزار زیربخش آغاز شد، در سال ۲۰۱۸ به ۱۹۳,۰۰۰ سالمند تحت پوشش با ۷۲,۰۰۰ مراقب گسترش یافت.
در سال ۲۰۲۵ برنامه به پوشش تقریباً همگانی در سطح زیربخش‌ها رسیده و به سمت یک سیستم مدیریت مراقبت غیرمتمرکز و چندرشته‌ای حرکت کرده است.
داوطلبان سلامت روستایی؛ ستون فقرات سیستم
یکی از عوامل کلیدی موفقیت این مدل در تایلند، شبکه «داوطلبان سلامت روستایی» است. بر اساس گزارش سازمان بهداشت جهانی، این شبکه ابتدا در دهه ۱۹۷۰ برای مبارزه با بیماری‌های عفونی شکل گرفت، اما امروز نقش محوری در مراقبت از سالمندان ایفا می‌کند.
بر اساس گزارش ISSA (۲۰۲۵) و سازمان بهداشت جهانی، بیش از یک میلیون داوطلب سلامت روستایی در سراسر تایلند وظیفه مراقبت از سالمندان را برعهده دارند. وظایف این افراد شاملِ
- مراقبت خانگی از سالمندان ناتوان یا بستری.
- پایش سلامت (فشار خون، قند خون، علائم افسردگی).
- ارائه حمایت اجتماعی و کاهش انزوا.
- آموزش خانواده در مورد مراقبت از زوال عقل و مراقبت تسکینی.
و ارجاع موارد پیچیده به مدیر مراقبت در بیمارستان است.
تأثیر داوطلبان سلامت روستایی به دلیل اعتماد محلی بوده است. آن‌ها معمولا همسایۀ فرد سالمند هستند، نه یک غریبه. این امر مقاومت افراد و خانواده‌هایشان را کاهش می‌دهد و امکان شناسایی زودهنگام خطرات را فراهم می‌کند.
چالش‌ها و نقطه عطف
گزارش ISSA (۲۰۲۵) به صراحت به چالش‌های این مدل اشاره می‌کند:
- حجم کاری بالا و فرسودگی داوطلبان.
- کمبود آموزش تخصصی در زمینه زوال عقل و سلامت روان.
- عدم پرداخت حقوق ثابت (اگرچه برخی کمک‌هزینه دریافت می‌کنند).
بر اساس گزارش ISSA (۲۰۲۵)، ارزیابی‌ها نشان داده است که، به‌ویژه در ارتباط با مراقبت از سالمندان با وابستگی شدید، مراقبانی که حقوق دریافت می‌کنند، در مقایسه با داوطلبان عملکرد بهتری دارند. داوطلبان در ارائه مراقبت باکیفیت و مستمر ناتوان بودند.
تایلند در پاسخ به این موضوع، در حال حرکت به سمت حرفه‌ای‌سازی مراقبت از روش‌های زیر است:
- آموزش رسمی مراقبان.
- بحث بر سر ایجاد «بیمه اجتماعی مراقبت بلندمدت» اختصاصی (مشابه مدل ژاپن).
- آموزش خانواده‌ها برای مراقبت از سالمند در خانه.
- تدوین سیاست‌های جدید در زمینه نیروی کار.
جمع‌بندی
تایلند نشان داد که برای مراقبت از سالمندان، لزوماً به بودجه کلان نیاز نیست؛ بلکه به طراحی هوشمند و استفاده از سرمایه اجتماعی نیاز است. این کشور با تکیه بر شبکه داوطلبان سلامت روستایی و مدل مرکز و پیرامون توانست یک سیستم مراقبت بلندمدت مقرون‌به‌صرفه و متناسب با فرهنگ خود بسازد. با این حال، تایلند با چالش‌های جدی مانند فرسودگی داوطلبان و نیاز به حرفه‌ای‌سازی مواجه است که می‌بایست از همان ابتدا مورد توجه قرار می‌گرفت.
جمله پایانی گزارش ISSA (۲۰۲۵) شایسته تأمل است: «تقویت سیستم‌های مراقبت بلندمدت برای ارتقای رفاه، شمول اجتماعی و تاب‌آوری در سراسر منطقه آسیا و اقیانوسیه ضروری است.»
ISSA (۲۰۲۵). Long-Term Care Systems and Services Development in Asia and the Pacific. Geneva: International Social Security Association.
WHO. Thailand's ۱ Million Village Health Volunteers. Geneva: World Health Organization.
مشاهدهٔ خبر در منبع